Kiedy grudniu w Poznaniu spotkała się śmietanka polskich ekonomistów, gospodarka naszego kraju przyspieszała. Wzrost gospodarczy pod koniec zeszłego roku, jak i cały 2026 r. może wynieść nawet do 4 proc. Chciałoby się powiedzieć: „chwilo trwaj”, ale wyzwań stojących przed nami jest bez liku. Wszystkie je definiuje „Deklaracja Poznańska” – zbiór 11 postulatów, które powinien przeczytać każdy polityk nad Wisłą.
Za nami rok 2025 – czas, w którym polska gospodarka musiała zdefiniować się na nowo w cieniu geopolitycznych napięć i technologicznego przyspieszenia. Właśnie w tym momencie Polskie Towarzystwo Ekonomiczne (PTE) położyło na stole 11 kluczowych rekomendacji. Nie są to luźne sugestie, ale fundamenty przetrwania i rozwoju na kolejne dekady.
11 rekomendacji ekonomistów dla polskiej gospodarki
Są one wynikiem rozmów na grudniowym kongresie PTE, pod hasłem „Ekonomia i gospodarka w czasach niepewności”. Został zaprojektowany tak, by – w obliczu globalnych napięć gospodarczych, geopolitycznych i klimatycznych – spróbować zdefiniować priorytety dla polskiej ekonomii, strategii gospodarczej oraz transformacji społeczno-ekonomicznej.
Wspólnym przesłaniem Kongresu stał się apel o odbudowę zaufania do instytucji publicznych, o wzmocnienie roli nauki w kształtowaniu polityki gospodarczej oraz przywrócenie idei społecznej gospodarki rynkowej jako podstawy długofalowego i zrównoważonego rozwoju kraju, zgodnie z art. 20 Konstytucji RP.
Realizacja tych postulatów może przyczynić się do zwiększenia odporności polskiej gospodarki, wzmocnienia jej konkurencyjności oraz zapewnienia dobrobytu społecznego w duchu solidarności międzypokoleniowej. Oto one:
- Budowa zaufania do instytucji i wzmocnienie społecznej gospodarki rynkowej
Trwały rozwój wymaga odbudowy zaufania między obywatelami, biznesem a państwem. Fundamentem polityki gospodarczej powinna być konstytucyjna zasada społecznej gospodarki rynkowej – łącząca efektywność i solidarność.
- Stworzenie długofalowej strategii rozwoju gospodarczego Polski
Polska potrzebuje spójnej, opartej na wiedzy i konsensusie społeczno-politycznym strategii gospodarczej, zapewniającej stabilność instytucjonalną, przewidywalność regulacyjną i odporność na wstrząsy geopolityczne oraz makroekonomiczne.
- Zapewnienie bezpieczeństwa
Budowa stabilnej pozycji międzynarodowej Polski wymaga zagwarantowania bezpieczeństwa w wymiarze militarnym, ale także technologicznym, surowcowym i energetycznym.
- Skuteczna odpowiedź na wyzwania demograficzne
Rozwój gospodarczy w długim okresie wymaga zagwarantowania stabilności demograficznej, a także adekwatnej odpowiedzi na starzenie się społeczeństwa – uwzględnienia zmian struktury demograficznej, zarządzania wiekiem w przedsiębiorstwach, wsparcia rozwoju gospodarki senioralnej (silver economy), a także odpowiedzialnej polityki migracyjnej.
- Wzmocnienie stabilności finansów publicznych i odpowiedzialności fiskalnej
Niezbędne jest ograniczenie ryzyka nadmiernego zadłużenia, odbudowa reguł fiskalnych oraz zwiększenie przejrzystości wydatkowania środków publicznych, w szczególności tych przeznaczonych na finansowanie transformacji energetycznej, inwestycje w infrastrukturę mieszkaniową i w usługi publiczne, a także na pokrycie kosztów związanych ze starzeniem się społeczeństwa oraz na wydatki obronne.
- Wspieranie odpowiedzialnej zielonej transformacji
Należy konsekwentnie inwestować w technologie przyjazne środowisku, ograniczające emisyjność gospodarki i zwiększające jej efektywność energetyczną. Jednocześnie zielona transformacja musi być prowadzona odpowiedzialnie, tak aby nie zmniejszała konkurencyjności polskiej gospodarki.
- Promowanie i wdrażanie zasad gospodarki umiaru
Przezwyciężenie globalnego kryzysu niezrównoważonego rozwoju wymaga zmiany dominującego modelu racjonalności indywidualnej na rzecz holistycznego podejścia zorientowanego na przetrwanie cywilizacji. Podstawą tej transformacji powinna być etyczna i kulturowa przemiana, która umożliwi wprowadzenie mechanizmów wdrażających umiar i odpowiedzialność na poziomie jednostkowym, instytucjonalnym i globalnym.
- Przyspieszenie cyfrowej transformacji
Polska ma potencjał, aby stać się regionalnym liderem w obszarze sztucznej inteligencji. Obowiązkiem władz publicznych jest wspieranie cyfrowej transformacji gospodarki, administracji i usług publicznych, z poszanowaniem praw obywateli.
- Wspieranie przedsiębiorczości i innowacji jako filaru odpornej gospodarki
Należy eliminować bariery dla działalności gospodarczej i wzmacniać ochronę własności prywatnej. Konieczne jest tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi ekosystemów innowacji, start-upów i firm rodzinnych, a także wspieranie sukcesji międzypokoleniowej oraz współpracy nauki z biznesem, aby zwiększać produktywność i globalną konkurencyjność polskich przedsiębiorstw.
- Rozwój edukacji ekonomicznej i kompetencji przyszłości
Edukacja ekonomiczna – od szkoły po uniwersytet – powinna być traktowana jako strategiczna inwestycja publiczna. Konieczne jest rozwijanie kompetencji cyfrowych, finansowych i przedsiębiorczych oraz kształtowanie krytycznego myślenia w duchu odpowiedzialności społecznej.
- Otwarta i oparta na wiedzy debata o miejscu Polski w Unii Europejskiej
Konieczne jest wznowienie rzetelnej debaty o przystąpieniu Polski do strefy euro, jej aktywnym udziale w unijnej polityce przemysłowej, klimatycznej i cyfrowej oraz o roli naszego kraju w kształtowaniu przyszłości Unii Europejskiej.
oprac. Damian Szymański
Część odnośników to linki afiliacyjne lub linki do ofert naszych partnerów. Po kliknięciu możesz zapoznać się z ceną i dostępnością wybranego przez nas produktu – nie ponosisz żadnych kosztów, a jednocześnie wspierasz niezależność zespołu redakcyjnego.
Zdjęcie główne: Flickr.com/Sergei Gussev CC BY 2.0