Wprowadzenie dożywotnich świadczeń w ramach PPK mogłoby wyraźnie poprawić działanie programu i wzmocnić bezpieczeństwo finansowe przyszłych emerytów. Taka zmiana przekładałaby się m.in. na wyższy PKB per capita w długim okresie oraz niższe ryzyko ubóstwa wśród seniorów – pisze w felietonie dla Biznes Enter Adam Suraj z Ośrodka Badawczego Grape.
- Teza. Pracownicze Plany Kapitałowe nie są skuteczne w realizacji celu, do jakiego zostały stworzone. Wszystko przez fakt, że wypłaty świadczenia z PPK nie są dożywotnie.
- Dowód. Po wyczerpaniu się zgromadzonych funduszy w PPK może dojść do zjawiska gwałtownego pogorszenia się warunków życiowych seniora. Sytuację poprawiłoby wprowadzenie annuitetu, czyli gwarancji wypłaty świadczenia do końca życia.
- Efekt. Wprowadzenie annuitetu odczułaby zresztą cała gospodarka, gdyż poprawie uległby np. wskaźnik PKB per capita czy poprawiłaby się podaż pracy.
PPK nie realizują swojego celu. Potrzebna jest jedna zmiana. Spis treści
Pracownicze Plany Kapitałowe można znacząco usprawnić jedną prostą zmianą: wprowadzając dożywotnią wypłatę świadczeń. Dziś po osiągnięciu wieku emerytalnego system pozwala, bez konieczności uiszczenia podatku Belki, wypłacać środki jedynie w ratach przez co najmniej 10 lat.
Annuitet jako brakujący element PPK
W praktyce oznacza, że PPK nie zapewniają realnego ubezpieczenia na starość. Raczej są one jedną z wielu form odkładania pieniędzy. Prawdziwe zabezpieczenie emerytalne zakłada wypłatę świadczenia do końca życia, a więc w formie annuitetu, który chroni przed ryzykiem przeżycia własnych oszczędności i zapobiega ubóstwu w późnej starości.
Zgodnie z wyliczeniami ekonomistów z think tanku GRAPE zastąpienie obecnego modelu wypłat rozwiązaniem dożywotnym mogłoby wyraźnie poprawić skuteczność PPK w realizacji ich podstawowych celów:
- zwiększenia bezpieczeństwa finansowego Polaków;
- wsparcia rozwoju gospodarki, przedsiębiorstw i rynku pracy;
- skuteczniejszego pomnażania prywatnych oszczędności emerytalnych.
Dożywotnia emerytura to niższe ubóstwo
Obecna konstrukcja programu w niewielkim stopniu ogranicza ubóstwo wśród seniorów. Składki są zbyt niskie, by trwale znacząco podnieść dochody emerytów.
Dodatkowo sfinansowanie dopłat mających zachęcić Polaków do korzystania z programu wymaga wyższych podatków. Te dodatkowe obciążenia szczególnie dotykają najstarszych seniorów, wśród których wielu dożyje wyczerpania się środków z PPK. W ich przypadku ryzyko ubóstwa nie tylko nie maleje, ale wręcz wzrośnie.
Wprowadzenie annuitetu pozwala częściowo zmienić tę sytuację, ponieważ dożywotnia emerytura zapewnia stały strumień dochodu także w późnej starości. Dzięki temu osoby najstarsze nie doświadczają gwałtownego spadku środków po zakończeniu 10-letnich wypłat z PPK. Analizy wskazują, że annuitet może zmniejszać zarówno skrajne ubóstwo wśród seniorów ogółem, jak i wśród osób w najbardziej zaawansowanym wieku.
Należy jednak podkreślić, że nawet w przypadku emerytury dożywotniej, pełne efekty zmaterializują się dopiero w bardzo długim horyzoncie, tj. gdy obecnie wchodzące na rynek pracy pokolenia, zaczną przechodzić na emeryturę.
Reforma pomogłaby zwiększyć wielkość zakumulowanych aktywów
PPK zapewniające dożywotnie wypłaty byłoby także skuteczniejsze w pomnażaniu oszczędności emerytalnych Polaków. Obecnie zwrot z dobrowolnych oszczędności podlega podatkowi od zysków kapitałowych, podczas gdy środki w PPK są z niego zwolnione. W efekcie część osób nie zwiększa całkowitej kwoty odkładanych pieniędzy, lecz przenosi je z depozytów i inwestycji do PPK.
To zjawisko, określane jako efekt wypychania, sprawia, że każda złotówka wpłacona do PPK ogranicza dobrowolne oszczędności o znaczną część. Przez co łączny poziom oszczędności rośnie jedynie nieznacznie, o około 1 proc. względem sytuacji, w której program nie zostałby wprowadzony.
PPK z annuitetem pozwalają natomiast na wyraźniejszy wzrost oszczędności, szacowany na około 2 proc. względem stanu kontrfaktycznego. W tym wariancie zgromadzone środki topnieją wolniej, ponieważ byłyby wypłacane stopniowo przez całe życie, a nie tylko przez pierwszą dekadę emerytury. Dzięki temu aktywa pozostawałyby dłużej w systemie i miały więcej czasu na generowanie zwrotu.
Dłuższa ekspozycja na inwestycje zwiększa łączny poziom kapitału pracującego na przyszłe świadczenia, co podnosi skuteczność programu jako narzędzia długoterminowego oszczędzania. Podczas gdy w obecnym modelu w PPK zgromadzone zostaną środki odpowiadające około 40 proc. PKB, w wariancie z wypłatą dożywotnią relacja ta wzrosłaby do około 70 proc.
Annuitet podniósłby PKB per capita Polski
Po wprowadzeniu proponowanej zmiany PPK mogłoby w jeszcze większym stopniu wspierać polską gospodarkę. Po pierwsze, jak wspomniano we wcześniejszych akapitach, wariant z annuitetem prowadziłby do zgromadzenia większych oszczędności. Te z kolei zwiększyłyby zasób kapitału w gospodarce, co naturalnie przełożyłoby się na wyższy poziom produkcji.
Annuitet sprzyjałby również zwiększeniu podaży pracy. Ponieważ zmniejsza on ryzyko przeżycia własnych oszczędności, oferuje uczestnikom korzyść, której nie zapewnia standardowy PPK. Osoby odkładające środki widziałyby, że każda dodatkowa wpłata realnie podnosi wysokość przyszłej emerytury, co zachęcałoby je do większej aktywności zawodowej i dłuższej pracy.
Według analiz GRAPE w długim horyzoncie, około 50 lat po wprowadzeniu obecnego systemu, PKB per capita będzie o około 0,6 proc. wyższy niż w scenariuszu, w którym PPK w ogóle nie istnieje. Wynika to wyłącznie z nieco większych oszczędności zgromadzonych. Gdyby jednak wprowadzono PPK z annuitetem, PKB per capita po 50 latach byłby wyższy już o ponad 1,1 proc. Skala wzrostu byłaby większa, ponieważ w tym wariancie zasób kapitału rośnie jeszcze szybciej niż w tym bazowym, a dodatkowo zwiększa się podaż pracy.
Mały krok jest w stanie dużo zmienić
Rozszerzenie PPK o możliwość wypłaty w formie dożywotniej emerytury jako domyślnego wariantu jest w stanie istotnie poprawić funkcjonowanie programu. Taka zmiana nie wymagałaby przebudowy całego systemu, a jedynie dostosowania sposobu wypłat, zapewniając uczestnikom stabilny strumień środków przez całe życie.
W praktyce oznaczałoby to, że środki odkładane w PPK mogłyby pełnić funkcję realnego zabezpieczenia emerytalnego, a nie jedynie konta oszczędnościowego, z którego środki byłyby wypłacane przez 10 lat.
Adam Suraj, Ośrodek Badawczy GRAPE
Źródło: GRAPE. Tytuł, lead, bullet pointy, śródtytuły i pogrubienia zostały dodane przez redakcję. Grafika otwierająca wygenerowana za pomocą AI
Część odnośników to linki afiliacyjne lub linki do ofert naszych partnerów. Po kliknięciu możesz zapoznać się z ceną i dostępnością wybranego przez nas produktu – nie ponosisz żadnych kosztów, a jednocześnie wspierasz niezależność zespołu redakcyjnego.
Zdjęcie główne: PPK