Partnerzy merytoryczni
Putin zły na twarzy siedzi na Kremlu

Maski opadły. Putin chce zrobić z nas idiotów, ale to mu się nie uda. „Rosja ma w tym jeden prawdziwy cel”

„Absurd”, „kpina”, „chce nas bezczelnie upokorzyć”, „skandaliczne” – to tylko kilka cytatów z wypowiedzi najważniejszych polityków, ekspertów i europejskich szefów służb na żądania Putina wobec NATO dotyczące zakończenia wojny w Ukrainie. I choć Rosja gra według starego sowieckiego podręcznika, maksymalizując swoje postulaty do granic absurdu, to jej działania od lat są zaskakująco skuteczne. Kreml chce robić wszystkim Europejczykom, w tym Polakom, wodę z mózgu, żerując na realnych ekonomicznych słabościach poprzez manipulacje i kupowanie głosu u populistów. Jego cel jest jeden – zniszczenie Zachodu jako takiego, rozmontowanie bezpieczeństwa na Starym Kontynencie, a także rozbicie UE, bo tylko w ten sposób Rosja będzie mogła uzależnić każdy kraj z osobna politycznie i gospodarczo. Biznes Enter przeanalizował największe mity, które kolportuje Putin, a także setki stron raportów i badań na ten temat, zadając kłam jego wieloletniej narracji. To fascynująca podróż przez tematy, które od lat zajmują naszą debatę publiczną. Pora na szczerą prawdę.

  • Teza. Prawdziwym i jedynym celem Władimira Putina nie jest zdobycie Donbasu, podporządkowanie części Ukrainy, bądź zdobycie jej zasobów gospodarczych. Jest to jedynie pretekst. Moskwa dąży do całkowitego zniszczenie NATO, rozmontowania bezpieczeństwa na Starym Kontynencie i rozbicia Unii Europejskiej od środka poprzez cyniczne żerowanie na kryzysach gospodarczych pojedynczych państw oraz podsycanie populizmu, który od lat jest najtańszym i bardzo skutecznym narzędziem w tej rozgrywce. Tylko w ten sposób Rosja będzie mogła politycznie i gospodarczo zwasalizować kraje byłego bloku sowieckiego, w tym Polskę. Kreml chce więc przywrócić zimnowojenną strefę wpływów, choć nie ma ku temu żadnych podstaw.
  • Dowód. Najtwardszym dowodem na tę tezę jest kolportowanie przez lata mitów na temat źródeł słabości gospodarczej Europy, co ma wzbudzić w nas poczucie, że Unia jest już skończona i skompromitowana. Dlatego też Putin nie boi się przedstawić ultimatum żądającego cofnięcia NATO do granic z 1997 r. i zakazu obejmowania innych państw Europy parasolem nuklearnym Francji oraz Wielkiej Brytanii. Sam jednak nie jest w stanie się nam przeciwstawić. Siłę ma tylko wobec pojedynczych państw. Zjednoczeni możemy mu więc solidnie zaszkodzić.
  • Efekt. Spełnienie żądań Kremla oznaczałoby likwidację sojuszniczych baz i wycofanie wojsk NATO z Polski, zamieniając nasz kraj w bezbronną, pozbawioną gwarancji nuklearnych strefę buforową narażoną na ucieczkę kapitału, drastyczny wzrost kosztów zbrojeń i bezpośrednią agresję ze Wschodu. Rykoszetem dostałyby po głowie ostro także finanse publiczne. Politycy zamiast inwestować w edukację Polaków, najnowsze technologie, projekty infrastrukturalne i transformację energetyczną musieliby „walczyć” z rynkiem i wyższymi kosztami obsługi naszego długu. Dla Polski oznaczałoby to koniec „złotego wieku”.
Historia imperium Gołębiewskiego

Zachodni komentatorzy, stratedzy i ekonomiści od zarania dziejów spierają się o to, gdzie leżą granice rosyjskich ambicji. Czy Władimirowi Putinowi chodzi o korytarz lądowy na Krym? O złoża litu i węgla w Donbasie? A może o autentyczny, choć paranoiczny strach przed zbliżaniem się infrastruktury NATO do granic Federacji Rosyjskiej?

W Abu Zabi maski ostatecznie opadły. Do redakcji New York Timesa oraz niemieckiego Bilda wyciekł nieoficjalny rosyjski dokument negocjacyjny – tzw. non-paper – który rosyjska delegacja położyła na stole jako warunek brzegowy zakończenia wojny. Dokument ten, przeanalizowany przez waszyngtoński Instytut Studiów nad Wojną (ISW) oraz krajowy Ośrodek Studiów Wschodnich, nie jest planem pokojowym. Jest aktem oskarżenia wobec zachodniej naiwności i zarazem najbardziej bezczelną próbą wrogiego przejęcia Europy od czasów konferencji w Jałcie. Czy Putinowi to się uda? Wszystko zależy od tego, czy uwierzymy w jego kłamstwa.

Negocjacje Putina o Ukrainę w Abu Zabi to blef stulecia?

Zacznijmy od początku. W nieoficjalnym dokumencie negocjacyjnym tzw. non-paper, który rosyjska delegacja położyła na stole podczas rozmów w Abu Zabi w dniach 10–11 listopada 2026 roku (ujawnionym przez New York Timesa i niemiecki Bild, a przeanalizowanym przez waszyngtoński Instytut Studiów nad Wojną), Kreml wyłożył karty bez cienia dyplomatycznej zasłony. Zestaw warunków, od których Moskwa uzależniła zakończenie wojny w Ukrainie, nie dotyczy jedynie naszego wschodniego sąsiada. Według OSW i ISW to lista żądań oznaczająca bezwarunkową kapitulację Zachodu i przebudowę porządku bezpieczeństwa na całym kontynencie.

Po pierwsze, Rosja zażądała wycofania wszystkich baz i wojsk sojuszniczych ze wszystkich państw przyjętych do Sojuszu po 1997 r., w tym z Polski, państw bałtyckich, Finlandii, Czech, Węgier, Rumunii i Bułgarii oraz otwarcie zadeklarowała, że docelowym modelem Europy ma być powrót do zimnowojennego podziału na strefy wpływów między NATO, a kontrolowanym przez Moskwę Układem Warszawskim.

Po drugie, zdaniem ISW Kreml dopisał również zupełnie nowy warunek, żądając, aby Francja i Wielka Brytania prawnie zobowiązały się, że nigdy nie użyją swojej broni jądrowej w obronie innych państw europejskich. Putin w ten sposób chce w zarodku zabić rodzącą się koncepcję objęcia Polski i wschodniej flanki europejskim parasolem atomowym.

Po trzecie, dokument zakazuje państwom NATO jakiejkolwiek aktywności wojskowej nie tylko w Europie Wschodniej, ale również na Kaukazie Południowym i w Azji Centralnej.

Po czwarte, Moskwa zażądała oddania jej całego Donbasu, w tym niezdobytych przez Rosję twierdz w jednym z najlepiej umocnionych miejsc na Ziemi, czyli Kramatorsku i Słowiańsku. Jak podkreślają eksperci, po ich zdobyciu Putin miałby otwartą drogę na zachód Ukrainy.

Co więcej, Kreml chce demilitaryzacji ukraińskich portów czarnomorskich w Odessie i Mikołajowie, odcięcia Kijowa od zachodnich dostaw broni oraz narzucenia Ukrainie trwałego statusu państwa neutralnego, bez prawa wstąpienia do NATO.

W ramach pozornego „ustępstwa” Putin zadeklarował, że zgadza się na przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej, ale pod bezwzględnym warunkiem wykluczenia jej ze wspólnej unijnej polityki bezpieczeństwa i obrony, co przez analityków jest odczytywane jako „zatruta pigułka”, która ma nam nieco osłodzić wcześniejsze ultimatum.

Dla Rosji ziemie Ukrainy to jedynie wytrych. Gra toczy się o znacznie większą stawkę

Dopiero gdy położymy tę listę na stole, widać pełną skalę manipulacji, którą Moskwa karmi świat od ponad dekady. Przez lata kremlowska propaganda przekonywała, że inwazja na Ukrainę była „operacją obronną” mającą chronić rosyjskojęzyczną ludność Donbasu przed rozszerzaniem NATO. W Abu Zabi ten mit rozpadł się w pył w zderzeniu z jednym konkretnym testem negocjacyjnym.

Jak ujawnił prezydent Wołodymyr Zełenski, podczas tych samych rozmów w Zjednoczonych Emiratach Arabskich amerykańska delegacja położyła na stole propozycję skrajnie bolesną dla Kijowa – Ukraina wycofa swoje wojska z całości obwodów donieckiego i ługańskiego, oddając Rosji bez jednego wystrzału potężny donbaski „Pas Twierdz”, ale w zamian reszta kraju otrzyma członkostwo w NATO. Ukraiński prezydent zadeklarował nawet gotowość poddania tak dramatycznego ustępstwa pod ogólnokrajowe referendum, jeśli Waszyngton i Sojusz zagwarantują bezpieczeństwo reszty państwa.

Gdyby w opowieściach Kremla o „wyzwoleniu Donbasu” było choćby ziarno prawdy, Moskwa uznałaby tę ofertę za punkt wyjścia do historycznego triumfu. Rosyjska armia, która od miesięcy wykrwawia się w błocie pod Konstantynówką i Dobropolem, tracąc kolumny pancerne w ukraińskiej „strefie śmierci” dziesięć kilometrów przed linią frontu, dostałaby cały Donbas na srebrnej tacy. Tymczasem rosyjski non-paper przedstawiony w Abu Zabi z definicji przekreśla taki kompromis – żądając jednocześnie oddania Donbasu i bezwzględnego zakazu wejścia Ukrainy do NATO. Dlaczego? Ponieważ Ukrainy w NATO nie da się ponownie najechać za trzy lata. A dla Władimira Putina ziemia nad Dońcem nigdy nie była celem – była wyłącznie wytrychem.

Jeszcze bardziej perfidny mechanizm kryje się w punkcie dotyczącym zgody Rosji na wejście Ukrainy do Unii Europejskiej przy jednoczesnym rozbrojeniu jej portów i wykluczeniu z NATO oraz europejskiej obronności. W języku inżynierii finansowej nazywa się to wrzuceniem toksycznego aktywu do bilansu konkurenta. Pozbawiona dostępu do bezpiecznych szlaków morskich w Odessie i Mikołajowie oraz pozbawiona gwarancji Artykułu 5 Ukraina stałaby się krajem całkowicie nieinwestowalnym dla prywatnego kapitału z Wall Street czy Frankfurtu – bo żaden fundusz nie ubezpieczy fabryki w państwie, na które Rosja może w każdej chwili zrzucić bomby. Wepchnięcie tak okaleczonego gospodarczo państwa do Unii Europejskiej ma w zamierzeniu Kremla zamienić Ukrainę w gigantyczną czarną dziurę budżetową, która wywoła bunt europejskich podatników i rozsadzi Unię od środka.

Z dokumentu z Abu Zabi wyłania się zatem jedyny, prawdziwy cel Putina – całkowite zniszczenie NATO jako sojuszu obronnego, wykopanie Stanów Zjednoczonych z Europy, odebranie kontynentowi odstraszania nuklearnego i przywrócenie rosyjskiego imperium na gruzach naszej architektury bezpieczeństwa.

Karzeł gospodarczy chce rozgrywać europejskiego giganta

Tu dochodzimy do najważniejszego pytania ekonomicznego XXI wieku. Jak to możliwe, że państwo o PKB rzędu 2 bilionów dol,, czyli gospodarczy odpowiednik samych Włoch lub Hiszpanii, niepotrafiący od miesięcy zdobyć poddonieckiej Konstantynówki inaczej niż poprzez podstępne żądania „humanitarnego rozejmu” w celu podciągnięcia czołgów, ma czelność stawiać jakiekolwiek warunki Unii Europejskiej liczącej 500 milionów najbogatszych konsumentów świata o łącznym PKB sięgającym 19 bilionów dol.?

Odpowiedź brzmi – Moskwa doskonale wie, że w starciu ze zjednoczoną Unią Europejską zawsze przegrywa.

Kiedy Komisja Europejska działa jako jeden blok regulacyjny rosyjski model biznesowy oparty na szantażu pojedynczych stolic rozpada się w pył. To znienawidzeni przez Kreml „brukselscy technokraci” przyjęli w 2009 r. Trzeci Pakiet Energetyczny, który zakazał Gazpromowi jednoczesnego posiadania rur i sprzedawania nimi gazu, wymuszając fizyczny rewers surowca i budowę terminali LNG.

To unijne prawo antymonopolowe w 2014 r. pogrzebało wart 40 mld dol. projekt South Stream, a w 2018 r. pod groźbą kary w wysokości 10 proc. globalnych obrotów zmusiło Gazprom do usunięcia kolonialnych klauzul zakazujących Polsce i krajom bałtyckim reeksportu gazu. To wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE ws. gazociągu OPAL (2021 r.) zablokował niemiecko-rosyjski układ na mocy zasady solidarności energetycznej.

To wreszcie wspólne decyzje Unii po 2022 r. zamroziły 210 mld euro rezerw Banku Centralnego Rosji w belgijskiej izbie Euroclear (z których odsetki finansują dziś ukraińską artylerię), odcięły kraje bałtyckie od poradzieckiej pętli elektroenergetycznej BRELL, uziemiły rosyjskie lotnictwo cywilne poprzez irlandzkie firmy leasingowe w Dublinie i wpędziły Gazprom w pierwszą od ćwierćwiecza gigantyczną stratę finansową.

Rosja bezlitośnie wykorzystała nasze słabości

Słowem, w otwartym zwarciu instytucjonalnym Rosja jest wobec zjednoczonej Europy bezradna. Dlatego kilkanaście lat temu na Kremlu zapadła decyzja o przeniesieniu wojny na jedyne pole, na którym Moskwa mogła uzyskać wymierny lewar – na rynek gniewu społecznego wewnątrz państw Zachodu.

Rosyjskie służby specjalne zachowały się jak bezwzględny fundusz finansowy, tyle że na rynku politycznym. Przeanalizowały błędy makroekonomiczne popełnione przez zachodnie elity po 1990 r., zidentyfikowały grupy społeczne zmiażdżone przez hiperglobalizację i źle skonstruowaną strefę euro, po czym zastosowały mechanizm totalnego ogłupienia.

Inny słowy, Putin przez lata robił nam to, od czego zaczął swoje rządy w Rosji – poprzez propagandę chciał zrobić z Europejczyków idiotów, zaczadzając nasze umysły wirusem skrajnych manipulacji.

Mechanizm ten jest genialny w swojej prostocie. Prawdziwe przyczyny współczesnych kryzysów – równania bilansu płatniczego, kłopoty wewnątrzunijnych rajów podatkowych, konstrukcja marż bankowych czy olbrzymie błędy gospodarcze Niemców – są skomplikowane i nudne. Nie da się ich wytłumaczyć w 30-sekundowym filmie na TikToku.

Rosyjska maszyna dezinformacji bierze więc w 100 proc. prawdziwy, realny ból ekonomiczny zwykłego Europejczyka i Polaka, dodaje do niego szczyptę prawdy jako haczyk, a następnie podstawia pod niego fałszywego, prostego do znienawidzenia winowajcę – takiego, którego zniszczenie rozbije Unię Europejską, sparaliżuje NATO i ochroni interesy Kremla.

Sześć wielkich kłamstw Putina. Rozkładamy manipulację na części pierwsze

Biznes Enter po przeanalizowaniu setek stron raportów i badań ekonomicznych oraz wyselekcjonował 6 najbardziej popularnych krzywd, których doświadcza nasz kontynent, a które bezlitośnie wykorzystał w ostatnich latach Putin, żeby nas skłócić, ośmieszyć we własnych oczach i pozbawić nadziei na lepsze jutro. W każdym z nich kryje się zbrodnia gospodarcza – ale sprawcą nie jest ten, na kogo wskazuje palcem Moskwa.

Mit 1. „Biedniejecie, a wasze fabryki padają przez biurokratów z Brukseli”

Prawdziwy ból

Przez ostatnie dwie dekady klasa pracująca i średnia we Francji, we Włoszech, w Wielkiej Brytanii i Niemczech patrzyła, jak zamykane są lokalne fabryki, realne płace stoją w miejscu, a dzieci po studiach żyją na śmieciowych kontraktach, po raz pierwszy od II wojny światowej mając gorsze perspektywy majątkowe niż ich rodzice.

Co wmawia nam Rosja i gdzie jest haczyk?

Co chce wmówić nam Rosja? „To wina Brukseli, która narzuca wam normy, reguluje krzywiznę banana i zabiera suwerenność! Zniszczmy Unię, wróćmy do państw narodowych, a przemysł wróci!” – słyszymy od lat. Haczyk działa, bo unijna biurokracja faktycznie jest powolna i obciąża firmy nadmiarem sprawozdawczości. Tyle że wyjście z UE nie przywraca żadnego przemysłu – co udowodnił empirycznie Brexit, który według wyliczeń London School of Economics oraz Centre for European Reform skurczył brytyjskie PKB o 5 proc., obniżył inwestycje firm o 11 proc. i podbił ceny żywności, nie otwierając ani jednej zamkniętej huty.

Zresztą sam Brexit był najbardziej opłacalną inwestycją Moskwy od rozbicia Związku Radzieckiego. To Londyn był najbardziej zagorzałym orędownikiem utrzymania sankcji na Rosję. Po wypadnięciu Brytyjczyków z unijnej układanki Putin zaczął rozgrywać Francję i Niemcy. Ostatnio premier Wielkiej Brytanii wprost przyznał, że z informacji jego służb wynika, że Rosja maczała palce w dezinformacji brexitowej, a jego kraj na tym więcej stracił, niż zyskał. W świecie podzielonym na pojedyncze państwa narodowe Moskwa jest silniejsza od każdego kraju z osobna, może paraliżować sankcje, blokować wspólne zakupy gazu i zbrojeń oraz rozgrywać stolice pod siebie.

Gdzie leży prawda?

Za dezindustrializację Zachodu i spadek siły nabywczej nie odpowiada „nadmiar regulacji”, lecz trzy grzechy główne zachodniego kapitalizmu z lat 1992–2015.

Po pierwsze, mieliśmy do czynienia ze swoistą zdradą zachodnich zarządów korporacji. Jak udowodnili w przełomowych badaniach ekonomiści MIT i Harvardu (David Autor, David Dorn i Gordon Hanson), po przyjęciu Chin do Światowej Organizacji Handlu w 2001 r. prezesi europejskich i amerykańskich koncernów w pogoni za kwartalną premią masowo zamknęli fabryki na Zachodzie i wywieźli produkcję do Chin i Azji Wschodniej, oddając Pekinowi za darmo technologie budowane przez pokolenia europejskich inżynierów.

Po drugie, o czym prawie w ogóle się nie mówi, za większość obecnych problemów gospodarczych Starego Kontynentu odpowiada niemiecki model gospodarczy, a dokładnie patologia nadwyżki oszczędności. Na tym aspekcie musimy zatrzymać się nieco dłużej.

Po kosztownym zjednoczeniu lat 90. i skoku bezrobocia powyżej 5 mln osób (ok. 12,1 proc.), Niemcy wdrożyły w latach 2003–2005 pakiet reform rynku pracy Hartz I–IV. Skrócenie okresu pobierania pełnego zasiłku dla bezrobotnych (z 32 do 12 miesięcy) oraz scalenie go z pomocą społeczną osłabiło pozycję przetargową pracowników, wzmacniając trwające już od połowy lat 90. umiarkowanie płacowe i decentralizację układów zbiorowych. Efekt kosztowy był potężny. Według danych Bundesbanku jednostkowe koszty pracy w Niemczech spadły w analizowanym okresie o ok. 2 proc., podczas gdy w reszcie strefy euro wzrosły o ponad 8 proc.

Przy tłumionym popycie wewnętrznym (konsumpcja w latach 2001–2005 praktycznie stała w miejscu) oraz rosnących zyskach korporacji (według analiz MFW odpowiadały za niemal cały wzrost stopy prywatnych oszczędności) krajowe oszczędności brutto Niemiec utrzymywały się na poziomie ok. 28–30 proc. PKB, podczas gdy inwestycje krajowe kulały.

Zgodnie z rachunkiem obrotów bieżących, nadwyżka oszczędności nad inwestycjami wypływała za granicę, a saldo rachunku bieżącego Niemiec osiągnęło w szczycie (2015–2016) rekordowe 8,6–9 proc. PKB. Co więcej, po kryzysie z 2008 roku Berlin wpisał do konstytucji hamulec zadłużenia i narzucił sobie rygor zrównoważonego budżetu (osiągnięty po raz pierwszy w 2014 r.), pogłębiając wieloletnią lukę w inwestycjach publicznych przed czym ostrzegały zarówno Komisja Europejska, jak i sama niemiecka federacja przemysłu BDI. Podsumowując, Niemcy stłumiły swój własny popyt wewnętrzny, zatrzymały potrzebne inwestycje (Deutsche Ban gnije, mosty się walą, a w niemieckich urzędach wciąż króluje faks), bazując na eksporcie, którym zalewali Europę i USA.

I teraz dzieje się największa magia. We wspólnej walucie euro, pozbawionej bezpiecznika w postaci własnego kursu walutowego, nierównowagi te zaczęły się wzajemnie napędzać. Banki z rdzenia strefy euro – głównie niemieckie i francuskie, które w 2009 r. posiadały ponad 40 proc. zagranicznych wierzytelności wobec krajów Południa i Irlandii – zalały peryferia tanim kredytem. W Hiszpanii i Irlandii kapitał ten napompował gigantyczne bańki na rynku nieruchomości w sektorze prywatnym, a w Grecji zbiegł się z eksplozją deficytu budżetowego (z 6,4 proc. PKB w 2007 r. do 15,4 proc. w 2009 r.) oraz wieloletnim fałszowaniem statystyk fiskalnych.

Z jednej strony niemieckie banki, które miały olbrzymią nadpłynność szukały miejsc, w których można łatwo zarobić, z drugiej kraje Południa patologicznie pokusiły się o tani pieniądz, przeinwestując (w tamtym czasie Hiszpania była największym placem budowy w Europie). Do tanga trzeba dwojga. Szczególnie w tak toksycznym uścisku.

W 2008 r. nastąpił krach finansowy. Finansowanie nagle stanęło. Nie można już było za nowe długi spłacać starych. Kraje Południa, pod presją wierzycieli i programów dostosowawczych Troiki (KE, EBC, MFW), zostały zmuszone do bolesne cięcia płac, wydatków publicznych oraz wprowadzenia elastycznych form zatrudnienia bez cienia stabilności. Skutki uderzyły w państwa zmagające się już wcześniej z własnymi problemami strukturalnymi. W szczycie kryzysu w 2013 r. produkcja przemysłowa Włoch spadła o ok. 25 proc. względem poziomu z 2007 r., bezrobocie wśród młodych w Grecji (58,3 proc.) i Hiszpanii (55,5 proc.) przekroczyło połowę rocznika, a zapaść dochodowa pogłębiła trwający od dekad kryzys demograficzny Południa.

Zadłużonym rządom nakazano wyprzedaż majątku narodowego w dołku cenowym. Sztandarowym przykładem jest Grecja, którą zmuszono do oddania w wieloletnią koncesję 14 najbardziej dochodowych lotnisk regionalnych (obsługujących ruch turystyczny na wyspach takich jak Rodos, Korfu, Mykonos czy Santorini) niemieckiemu konsorcjum Fraport (w którym większość udziałów ma niemieckie państwo i samorządy), podczas gdy grecki telekom OTE został przejęty przez Deutsche Telekom. Zyski z greckiej infrastruktury turystycznej zaczęły zasilać budżety w Niemczech.

Pozbawione kapitału włoskie firmy rodzinne i koncerny stały się łatwym łupem dla dysponujących tanią gotówką korporacji z Północy, USA i Chin. Niemiecka grupa Volkswagen/Audi przejęła włoskie ikony: Lamborghini, Ducati oraz legendarne biuro projektowe Italdesign Giugiaro. Włoskie imperium sprzętu AGD (marki Indesit, Hotpoint, Candy), które przez dekady wyposażało europejskie domy, zostało rozkupione przez kapitał amerykański i chiński (Haier). Symbol włoskiego przemysłu oponiarskiego Pirelli wpadł w ręce chińskiego państwowego giganta ChemChina, a klejnot motoryzacyjnej elektroniki Magneti Marelli został sprzedany zagranicznemu funduszowi private equity KKR.

Kiedy w kraju zniszczysz bazę przemysłową, odetniesz małym i średnim firmom tani kredyt, obetniesz wydatki na naukę, a jednocześnie (w ramach „dewaluacji wewnętrznej”) uelastycznisz kodeks pracy i obniżysz płace, co zostaje jako jedyny motor wzrostu? To, czego nie da się wywieźć za granicę i co nie wymaga skomplikowanego kapitału ani badań naukowych, czyli słońce, plaże, zabytki, gastronomia i budowa apartamentów dla bogatych turystów z Północy.

I dokładnie w tę stronę instytucje europejskie wypchnęły Południe po 2012 r., ogłaszając „sukces reform”, gdy bezrobocie w Hiszpanii, Grecji czy Portugalii zaczęło spadać dzięki boomowi turystycznemu. Z punktu widzenia ekonomii rozwoju jest to jednak klasyczna pułapka peryferyjności.

Słowem, najpierw Niemcy zdusiły u siebie popyt wewnętrzny, następnie poprzez patologiczną nadwyżkę oszczędności z eksportu zalały Europę tanim kredytem. Doprowadzono do powstania wielu . Gdy nastał kryzys wprowadzono najgorsze możliwe rozwiązanie, czyli podczas gdy zyski były prywatyzowane (trafiały do banków na Północy), koszty zostały uspołecznione (musiały za to zapłacić całe społeczeństwa). Europejczykom wyrwano ekonomię spod narodowej kontroli. Za pieniądze krajów Południa sfinansowano upadający system bankowy Niemiec czy Holandii. Zamiast chronić ludzi, uchroniono kapitał bogatych rentierów i akcjonariuszy znad Renu kosztem drenowania budżetów tych krajów na kolejną dekadę.

Choć Włochy, Hiszpania i Portugalia zdołały w ostatnich latach odbudować nadwyżki na rachunku bieżącym i wyraźnie zbić bezrobocie młodych, wieloletnie społeczne blizny po tym wstrząsie stały się wymarzonym paliwem dla antyunijnych populistów.

Po trzecie w końcu, Unia uwolniła przepływ kapitału, ale zostawiła podatki na poziomie narodowym. Jak wykazał ekonomista Gabriel Zucman, Luksemburg, Holandia, Irlandia i Cypr stworzyły wewnątrz UE zalegalizowane pralnie podatkowe, przez które globalne korporacje wyprowadzają ponad jedną trzecią swoich zysków, przerzucając koszt utrzymania państw na zwykłych pracowników etatowych oraz MŚP. Dlatego tak ważne obecnie jest docenianie firm, które płacą w Polsce wysoki CIT i dokładają się do budowania lepszej gospodarki.

Kto manipuluje faktami dla Moskwy?

Kreml wykorzystał gniew wywłaszczonej klasy robotniczej Zachodu, finansując każdego, kto obieca rozbić Unię. W Wielkiej Brytanii główny sponsor kampanii Leave.EU Arron Banks odbył przed referendum 11 spotkań z rosyjskimi dyplomatami, podczas których oferowano mu udziały w rosyjskich kopalniach złota. We Francji partia Marine Le Pen wzięła 9,4 mln euro pożyczki z Pierwszego Czesko-Rosyjskiego Banku (już nie istnieje). We Włoszech ludzie Matteo Salviniego (nazywającego euro „zbrodnią”) negocjowali w moskiewskim hotelu Metropol tajny układ naftowy opiewający na 65 mln dolarów prowizji na kampanię wyborczą do Parlamentu Europejskiego.

Mit 2. „Prąd i ogrzewanie są drogie przez wiatraki i zielone szaleństwo”

Prawdziwy ból

Po 2021 r. rachunki za prąd i gaz w Europie przyprawiły rodziny i właścicieli małych firm o zawał, a energochłonne huty, zakłady azotowe i chemiczne zaczęły przegrywać z konkurencją z USA i Azji.

Co wmawia nam Rosja i gdzie jest haczyk?

„Energia jest droga przez wiatraki, panele słoneczne, ekologów i unijny podatek ETS! Wyrzućmy Zielony Ład do kosza, wróćmy do węgla i kupujmy tani gaz ze Wschodu!”. Haczyk chwyta, bo niemiecka transformacja energetyczna (Energiewende) została zaprojektowana z kardynalnym błędem – uczyniła z rosyjskiego gazu „paliwo przejściowe”. Jednak obwinianie wiatraków i słońca (których krańcowy koszt produkcji prądu wynosi zero euro i które według Międzynarodowej Agencji Energetycznej w latach 2021–2023 zaoszczędziły Europejczykom 100 mld euro) to postawienie praw fizyki na głowie.

Gdzie leży prawda?

Po pierwsze, transformacja energetyczna Europy, czyli przejście z paliw kopalnych na zieloną energię jest wynikiem nie chorej ideologii, ale czystego biznesu i geologii. Stany Zjednoczone mają 3–4-krotnie tańszy gaz i prąd nie dlatego, że odrzuciły ekologię, lecz dlatego, że dzięki rewolucji łupkowej siedzą na gigantycznych, płytkich złożach gazu ziemnego kosztującego w Henry Hub 2–3 dolary za MBtu. Europa takich złóż nie posiada – niezależnie od tego, kto w niej rządzi, musi paliwa kopalne importować albo wyprodukować własny prąd z atomu i OZE.

Po drugie, niemieckie elity (od Gerharda Schrödera po Angelę Merkel) popełniły historyczną zbrodnię gospodarczą, wyłączając własne, zamortyzowane elektrownie jądrowe (co według badań ekonomistów z UC Berkeley kosztowało Niemcy 12 mld dolarów rocznie) i uzależniając Europę od Nord Stream. Jak udokumentowały raporty IEA oraz ACER, Gazprom już latem 2021 r., czyli pół roku przed inwazją na Ukrainę celowo opróżnił kontrolowane przez siebie magazyny gazu w Niemczech i odciął sprzedaż na rynku spot. Ceny gazu wystrzeliły dziesięciokrotnie, a przez archaiczny mechanizm giełdowy merit order (w którym cenę prądu dla wszystkich wyznacza najdroższa elektrownia gazowa domykająca bilans szczytowy) pociągnęły za sobą ceny prądu na całym kontynencie.

Po trzecie, Polska popełniła błąd rozwadniając pieniądze na transformację w budżecie. Musimy jednak najpierw zacząć od fundamentalnego pytania, dlaczego prąd w Polsce jest tak drogi? Odpowiedź kryje się w geologii. Wydobycie węgla kamiennego z głębokości ponad kilometra na Śląsku jest najdroższe w Europie, a nasze 50-letnie bloki węglowe mają niską sprawność.

Co najważniejsze, pieniądze z unijnego systemu ETS nie idą „do Brukseli” – w 100 proc. trafiają do budżetu polskiego rządu w Warszawie. Według Najwyższej Izby Kontroli w latach 2013-2023 dochody ze sprzedaży uprawnień wyniosły blisko 94 mld zł, z czego jedynie niecałe 1,3 proc. przekazano bezpośrednio na cele związane z redukcją emisji gazów cieplarnianych lub zarządzaniem tymi emisjami. Jak twierdziła Izba, system w Polsce został zorganizowany w sposób uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie faktycznego wykorzystania dochodów ze sprzedaży uprawnień do emisji w przypadku niemal 90 proc. uzyskanych środków.

Wynikało to przede wszystkim z faktu, że ponad 63 proc. uzyskanych dochodów trafiało do budżetu państwa, gdzie te pieniądze się rozmyły, a prawie 25 proc. dochodów przekazano do funduszy pozabudżetowych, w których nikt niczego nie notował. Zamiast zbudować za te pieniądze elektrownię jądrową, magazyny energii i nowoczesne sieci przesyłowe, polski rząd Beaty Szydło i Mateusza Morawieckiego przejadły te środki, po czym wskazały palcem na „złą Unię”.

Kto manipuluje faktami dla Moskwy?

Każdy rok opóźnienia budowy atomu i OZE w Europie to setki miliardów euro płynących do kasy wojennej Kremla. Dlatego Gerhard Schröder zasiadł bezpośrednio w radzie nadzorczej Rosnieftu i Nord Streamu, premier Meklemburgii Manuela Schwesig (SPD) założyła „fundację ekologiczną” zasilaną kwotą 200 mln euro przez Gazprom do budowy Nord Stream 2, była szefowa austriackiego MSZ z ramienia prawicowej FPÖ Karin Kneissl po tańcach z Putinem na własnym weselu trafiła do rady Rosnieftu i wyemigrowała do Rosji, a Viktor Orbán zakazał na Węgrzech budowy wiatraków, oddając bez przetargu rozbudowę elektrowni jądrowej Paks II rosyjskiemu Rosatomowi za 10 mld euro rosyjskiego kredytu.

W Polsce zdradę racji stanu przedstawia Grzegorz Braun, który w październiku 2026 r. poparł wraz z niemieckimi politykami z AfD reaktywację i ponowne uruchomienie zniszczonych gazociągów Nord Stream 1 i Nord Stream 2 oraz powrotem do sprowadzania rosyjskich surowców energetycznych ponad głową Warszawy. Polska od początku przeciwstawiała się budowie Nord Stream. Obecnie byłoby to jeszcze boleśniejsze, gdyż mamy ambicje i możliwości stać się hubem gazowym dla naszej części świata. Pomysł Brauna i wsparcie dla Kremla bezpośrednio więc uderza w naszą gospodarkę.

Mit 3. „Szpitale i szkoły upadają przez imigrantów oraz wojnę kulturową”

Prawdziwy ból

Wielomiesięczne kolejki do lekarzy specjalistów, zamykane oddziały szpitalne na prowincji, niedofinansowana edukacja, a w zachodnich metropoliach – realny wzrost przestępczości gangów i powstawanie wykluczonych gett imigranckich.

Co wmawia nam Rosja i gdzie jest haczyk?

„Nie ma pieniędzy na wasze szpitale i emerytury, bo wszystko zjadają imigranci na zasiłkach, a wasze rodziny wymierają przez feminizm i tęczę na zgniłym Zachodzie! Patrzcie na Rosję – tam Putin broni tradycyjnych wartości!”.

Haczyk działa, bo zachodnioeuropejski model bezkrytycznej migracji i asymilacji faktycznie poniósł w wielu miastach Szwecji, Francji czy Niemiec spektakularną klęskę (o czym bardzo szeroko pisaliśmy TUTAJ).

Gdzie leży prawda?

Po pierwsze, europejskie szpitale i szkoły nie upadły przez uchodźców. Zostały zagłodzone po krachu 2008 r., kiedy rządy wyemitowały biliony euro długu publicznego na ratowanie prywatnych banków komercyjnych (w ponad 90 proc. pakiety ratunkowe dla Grecji czy Hiszpanii wróciły na konta banków we Frankfurcie i Paryżu), a rachunek wystawiły zwykłym ludziom w postaci dekady brutalnych cięć wydatków na zdrowie, naukę i policję (co udokumentowali badacze z Oxfordu i Stanfordu, David Stuckler i Sanjay Basu).

Po drugie, przez lata dochodziło do lobbing wielkiego biznesu za tanią pracą. Masowa imigracja nisko wykwalifikowanej siły roboczej nie wzięła się z „nadmiaru praw człowieka”, lecz z chciwości korporacji przemysłowych, logistycznych i budowlanych, które zamiast inwestować w robotyzację i podnosić płace, wymusiły na rządach import tanich pracowników. Zyski z taniej pracy zostały sprywatyzowane przez fabryki, a gigantyczne koszty szkół, szpitali, mieszkań socjalnych i policji przerzucono na biedne samorządy.

Po trzecie, największy cynizm polega na tym, że to sama Rosja fizycznie generuje i steruje szlakami migracyjnymi do Europy (zjawisko opisane naukowo przez prof. Kelly Greenhill jako Weapons of Mass Migration) poprzez dywanowe bombardowania miast w Syrii w 2015 r., destabilizację Sahelu siłami Grupy Wagnera oraz operację „Śluza” prowadzoną z Łukaszenką na granicy z Polską i Finlandią. Przy okazji państwo rosyjskie mające według danych ONZ i Rosstatu jeden z najwyższych na świecie wskaźników aborcji, rozwodów, alkoholizmu i zakażeń wirusem HIV (ponad 1,1 mln przypadków) sprzedaje się zachodnim konserwatystom jako „moralny wzorzec”.

Kto manipuluje faktami dla Moskwy?

Rosyjski „prawosławny oligarcha” Konstantin Małofiejew od 2014 r. finansował europejską międzynarodówkę skrajnej prawicy (organizując tajne zjazdy w Wiedniu i Weronie z udziałem ludzi Le Pen, Salviniego, austriackiej FPÖ i hiszpańskiego Vox). Z kolei w 2024 r. czeski kontrwywiad BIS rozbił w Pradze siatkę Voice of Europe kierowaną przez ludzi Putina (Wiktora Medwedczuka), która płaciła setki tysięcy euro w gotówce politykom niemieckiej AfD (takim jak Petr Bystron czy Maximilian Krah) za podsycanie paniki społecznej i blokowanie pomocy dla Ukrainy.

Mit 4. „Drożyzna w sklepach i mordercze raty kredytów to wina pomocy dla Ukrainy”

Prawdziwy ból

Skumulowany wzrost cen żywności i usług o 40–60 proc. od 2020 r. podgryza portfele Europejczyków, podczas gdy wzrost płac nie rekompensuje tych podwyżek.

Co wmawia nam Rosja i gdzie jest haczyk?

„W sklepach jest drogo, a raty w bankach was duszą, bo rząd rozdaje miliardy Ukrainie, utrzymuje uchodźców i nałożył sankcje na tanie rosyjskie surowce! Odciąć pomoc Kijowowi, dogadać się z Moskwą, a znów będzie tanio!”.

Haczyk polega na tym, że Rosja chce przełożyć zmęczenie ekonomicznego społeczeństw Zachodu na kapitulację geopolityczną i zablokowanie dostaw amunicji dla Ukrainy. To doprowadziłoby do sytuacji, w której Rosja połyka Ukrainę, przejmuje jej zasoby demograficzne i przemysłowe, a rosyjskie dywizje stają bezpośrednio na granicy z Polską od Włodawy po Bieszczady.

Gdzie leży prawda?

Po pierwsze, ponad połowa inflacji poszła do kieszeni korporacji w postaci czystego zysku (greedflation). Inflacja wystrzeliła w 2021 r. po pandemicznym dodruku pustego pieniądza i zerwaniu łańcuchów dostaw. Według badania ekonomistów MFW (Hansen, Toscani, Zhou, czerwiec 2023) w strefie euro w okresie od I kw. 2022 do I kw. 2023 r. zyski firm odpowiadały za ok. 45 proc. wzrostu deflatora konsumpcji, ceny importu (głównie energii po inwazji Rosji na Ukrainę) za ok. 40 proc. Firmy przerzuciły na klientów więcej niż wyniósł sam wzrost kosztów, a pracownicy, których realne płace spadły, ponieśli większe straty niż przedsiębiorstwa. Najmocniej zyski rosły w sektorach korzystających z drożejących surowców i z zaburzeń podaży. Podobny obraz daje analiza EBC – w 2022 r. zyski jednostkowe odpowiadały za ok. dwie trzecie krajowej presji cenowej, wobec jednej trzeciej średnio w latach 1999–2022. Musimy jednak podkreślić, że te badania jednak opisują jedynie rozkład wzrostu cen, a nie intencje firm, i nie dowodzą celowego zawyżania marż.

Po drugie, Polacy płacą za kredyty hipoteczne wyraźnie więcej niż mieszkańcy strefy euro – średnie oprocentowanie nowych kredytów mieszkaniowych wynosiło we wrześniu 2026 r. 5,95 proc. wobec 3,62 proc., co przy kredycie 400 tys. zł na 25 lat oznacza ratę wyższą o ok. 540 zł. Główną przyczyną jest wyższy poziom stóp NBP po inflacyjnym szoku 2022–23, ale nie jedyną. Według NBP marże polskich banków są wyższe niż unijna średnia (do czego dokłada się podatek bankowy), a marża odsetkowa netto sektora ok. 3,6–3,8 proc. wobec 1,6 proc. średniej UE jest w rankingu EBA druga po Węgrzech. Ryzyko stóp od lat spoczywa głównie na kredytobiorcach, a nadwyżki płynności banki lokują w bonach NBP, za które bank centralny zapłacił im w 2025 r. ponad 20 mld zł. Sektor zarobił wtedy rekordowe ok. 49 mld zł netto.

Po trzecie, Ukraińcy finansują polski budżet, a nie go obciążają. Wyniki raportu Deloitte i UNHCR pokazują, że wskaźnik zatrudnienia uchodźców z Ukrainy w Polsce w 2025 r. wzrósł o 7 punktów procentowych w porównaniu do ubiegłego roku i wyniósł 76 proc., co jest porównywalne z zatrudnieniem wśród obywateli Polski. Jednocześnie rynek przyjął nowych pracowników bez oznak negatywnego wpływu na sytuację Polaków. Według raportu praca, samozatrudnienie i inne formy aktywności są podstawowym źródłem zarobku badanych gospodarstw uchodźczych (87 proc.), a ich wpłaty z tytułu podatków PIT, CIT, VAT oraz składek ZUS (ok. 15–20 mld zł rocznie) wielokrotnie przewyższają wszelkie koszty świadczeń. Według analityków obecność uchodźców z Ukrainy przełożyła się na wytworzenie 2,4 proc. PKB, czyli około 94 mld zł.

Gdyby natomiast Ukraina upadła, a rosyjskie dywizje stanęły na granicy w Medyce i pod Hrubieszowem, Polska musiałaby natychmiast podnieść wydatki zbrojeniowe do 7–8 proc. PKB przy jednoczesnej ucieczce kapitału zagranicznego i krachu złotego.

Kto manipuluje faktami dla Moskwy?

W całym naszym regionie przekierowywaniem społecznego gniewu o drożyznę na walczącą Ukrainę zajęły się środowiska o twardo udokumentowanych koneksjach z Moskwą. Na Słowacji Robert Fico (SMER-SD) wygrał wybory w 2023 r., łącząc strach przed inflacją z hasłem „ani jednego naboju dla Ukrainy”, podczas gdy jego partyjni współpracownicy (jak Ľuboš Blaha) oraz europosłowie skrajnie prawicowej Republiki (Milan Uhrík) regularnie pielgrzymują do Moskwy i występują w rosyjskich mediach państwowych, a słowackie służby ujawniły bezpośrednie finansowanie prorosyjskich portali dezinformacyjnych (takich jak Hlavné správy) przez oficera wywiadu wojskowego GRU działającego pod przykryciem dyplomatycznym w Bratysławie.

Identyczny scenariusz rozegrano w Czechach, gdzie SPD Tomio Okamury oraz ruch PRO Jindřicha Rajchla w latach 2022–2024 zorganizowały serię masowych demonstracji na Placu Wacława w Pradze pod hasłem „Czechy na pierwszym miejscu”, obwiniając pomoc dla Kijowa i unijne sankcje o wysokie ceny prądu i żywności – przy czym śledztwa dziennikarskie oraz raporty czeskiego MSW wykazały, że współorganizatorzy tych protestów (jak aktywista Ladislav Vrabel) byli bezpośrednio powiązani z rosyjską ambasadą i zadłużeni w podmiotach kontrolowanych przez rosyjski kapitał.

Z kolei w Polsce skrajnie antyukraińskie skrzydła, na czele z Konfederacją Korony Polskiej Grzegorza Brauna i ruchami pokrewnymi, budują kapitał polityczny na hasłach „Stop ukrainizacji Polski” oraz zrzucaniu na uchodźców winy za problemy budżetowe i kolejki do lekarzy, choć sam Braun już w grudniu 2018 r. fotografował się w Moskwie na tle hotelu Rossija z Leonidem Swiridowem (rosyjskim dziennikarzem wydalonym wcześniej z Polski i Czech na wniosek ABW pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Kremla), a jego ówczesny współpracownik Mateusz Piskorski (założyciel partii Zmiana) został aresztowany przez ABW pod zarzutem działalności szpiegowskiej na rzecz wywiadu rosyjskiego i chińskiego.

Mit 5. „Młodych nie stać na mieszkanie przez imigrantów oraz unijne przepisy”

Prawdziwy ból

Pokolenie 20- i 30-latków pracujących na pełen etat zostało wywłaszczone z marzenia o własnym dachu nad głową. Czynsze pochłaniają połowę pensji (w Hiszpanii nawet znacznie więcej), młodzi mieszkają z rodzicami do trzydziestki i dłużej przez co odkładają decyzję o dziecku na „późniejsze nigdy”.

Co wmawia nam Rosja i gdzie jest haczyk?

„Mieszkań nie ma i kosztują po 19 tys. zł za metr, bo wszystko wykupili przyjezdni ze Wschodu, a Unia narzuca zieloną dyrektywę budynkową (EPBD)!”.

Haczyk wykorzystuje strukturalne problemy rynku mieszkaniowego w Polsce, by uderzyć w obcokrajowców. W wojennym 2022 r. podaż mieszkań na wynajem spadła o ponad 70 proc. Czynsze „wystrzeliły i zostały“, w niektórych miastach nawet o połowę powyżej poziomu sprzed wojny. Migranci i uchodźcy to nadal 20–25 proc. umów najmu. A co jeśli chodzi o sprzedaż nieruchomości? W ankiecie NBP obywatele Ukrainy i Białorusi odpowiadają 13 proc. kupujących w I kw. 2026 r. Cudzoziemcy mają też 8 proc. nowych kredytów mieszkaniowych.

Gdzie leży prawda?

Jak udowodnili w słynnych badaniach Òscar Jordà, Moritz Schularick i Alan Taylor, współczesne banki przestały kredytować przemysł i innowacje, zamieniając się w maszyny do pompowania cen ziemi i nieruchomości. W Polsce tę patologię doprowadzono do absurdu.

Po pierwsze, mieszkanie stało się lokatą dla elit. Podczas gdy praca na etacie jest obciążona około 35-procentowym klinem podatkowym (według OECD dla przeciętnego singla), a zyski kapitałowe na giełdzie – 19-procentowym podatkiem Belki, polski system podatkowy pozostaje wyjątkowo łagodny wobec kapitału ulokowanego w mieszkaniach. Nie mamy powszechnego podatku katastralnego uzależnionego od wartości nieruchomości ani progresywnego podatku za posiadanie piątego, dziesiątego czy dwudziestego lokalu. Prywatny najem można rozliczać ryczałtem wynoszącym zaledwie 8,5 proc. przychodu do 100 tys. zł rocznie i 12,5 proc. od nadwyżki.

Co istotne, podatek ten nalicza się od przychodu, a nie od dochodu. W rezultacie nieruchomości pozostają atrakcyjnym sposobem lokowania kapitału, a ich właściciele korzystają z systemu, który nie uzależnia podstawowego podatku od nieruchomości od jej rynkowej wartości ani liczby posiadanych mieszkań. Według NBP w 2024 r. aż 57 proc. mieszkań kupowanych na wynajem sfinansowano wyłącznie gotówką.

Po drugie, na Zachodzie (w Hiszpanii, Irlandii, Niemczech) po krachu 2008 r. setki tysięcy mieszkań wykupiły hurtowo globalne fundusze private equity (Blackstone, Vonovia). W Polsce rządy, zamiast budować miejskie mieszkania czynszowe, pompowały miliardy złotych z podatków w dopłaty do kredytów (jak Bezpieczny Kredyt 2 proc.). Przy sztywnej podaży cała dotacja trafiła prosto do kieszeni banków i deweloperów (których marże brutto sięgnęły rekordowych w Europie 30–35 proc.), podbijając ceny mieszkań.

Rola uchodźców w polskim systemie mieszkaniowym jest więc przeceniana. Według Otodom napływ równy 1 proc. ludności podnosił czynsze o 0,2–0,3 proc.. AMRON wskazywał, że obok uchodźców drugim czynnikiem było przesunięcie popytu z zakupu na najem przez drogie kredyty.

Jaki jest zysk Kremla?

Putin chce skierować buntu młodych przeciwko UE i Ukraińcom oraz zablokować przejrzystość majątkową, bo to właśnie rosyjscy oligarchowie i oficerowie służb przez ćwierć wieku prali miliardy dolarów w luksusowych nieruchomościach Londynu, Wiednia, Paryża i Cypru. Kupowali także dobra luksusowe na „słupy” za gotówkę.

Mit 6. „Rolnictwo upada wyłącznie przez robaki z Brukseli i ukraińskie zboże”

Prawdziwy ból

Rolnik dostaje w skupie grosze za pszenicę, kukurydzę czy mleko (często poniżej kosztów drogich nawozów i paliwa), podczas gdy konsument w mieście płaci w supermarkecie znacznie większe kwoty.

Co wmawia nam Rosja i gdzie jest haczyk?

„To Bruksela i Ukraina niszczą polskiego chłopa! Zablokujmy granicę z Ukrainą i wyjdźmy z Unii, bo chcą nam kazać jeść mączkę ze świerszczy!”.

Haczyk był wyjątkowo skuteczny, bo pierwotne przepisy Zielonego Ładu (np. ugorowanie) zostały napisane przez oderwanych od ziemi technokratów, a niekontrolowane otwarcie granicy w 2022 r. bez zabezpieczenia tranzytu do portów było realnym błędem regulacyjnym. To jednak zaniedbania europejskich rządów doprowadziły do takiego stanu rzeczy. Sama polityka rolna UE na przestrzeni lat jest oceniana per saldo pozytywnie przez polską wieś.

Gdzie leży prawda?

Podczas gdy na blokadach granicznych pojawiali się prowokatorzy z transparentami wzywającymi Putina do „zrobienia porządku z Ukrainą i Brukselą”, w cieniu działały dwa prawdziwe walce zgniatające rolników:

Po pierwsze, jednym z głównych czynników spadku ceny pszenicy na giełdzie Euronext MATIF w Paryżu (będącej jednym z najważniejszych europejskich punktów odniesienia dla cen skupu) po rekordach z 2022 r. była ekspansja eksportowa Rosji. Według USDA w sezonie 2023/2024 Rosja wyeksportowała rekordowe 55,5 mln ton pszenicy, wykorzystując ogromne zbiory, konkurencyjne ceny i przewagę podażową nad wieloma europejskimi producentami.

Część rosyjskiej podaży była dodatkowo uzupełniana zbożem zagrabionym na okupowanych terytoriach Ukrainy. Według szacunków ukraińskiego Ministerstwa Polityki Agrarnej i Żywności Rosja wyeksportowała z tych terenów około 4 mln ton produktów rolnych od początku pełnoskalowej inwazji. Jednocześnie do Unii Europejskiej w 2023 r. trafiło łącznie około 4,8 mln ton zbóż, roślin oleistych i produktów pochodnych z Rosji i Białorusi. Dopiero w 2024 r. UE wprowadziła na te towary zaporowe cła.

Po drugie, problemem jest strukturalna nierównowaga siły negocjacyjnej w łańcuchu żywnościowym. Miliony rozdrobnionych gospodarstw funkcjonują na rynku, na którym przetwórstwo, handel hurtowy i detaliczny są znacznie bardziej skoncentrowane. W Polsce same dyskonty w 2024 r. odpowiadały za ok. 38 proc. detalicznej sprzedaży żywności, a duże sieci handlowe mają jeszcze szerszą pozycję rynkową.

Na globalnym rynku handlu zbożem ogromną rolę odgrywają z kolei korporacje ADM, Bunge, Cargill i Louis Dreyfus, choć ich dominacja jest dziś mniejsza, niż sugerują często przywoływane historyczne szacunki. OECD wskazuje, że koncentracja kolejnych ogniw łańcucha żywnościowego może prowadzić do przewagi negocjacyjnej wobec rolników i dostawców. Nie oznacza to automatycznie zmowy cenowej, ale rodzi fundamentalne pytanie, czy w obecnym modelu producent żywności nie jest najsłabszym ogniwem systemu?

Kto manipuluje faktami dla Moskwy?

Choć zdecydowana większość europejskich rolników wyszła na drogi w obronie realnie zagrożonego bytu, ich autentyczny protest stał się celem skoordynowanego przejęcia przez prorosyjskie sieci wpływu. Cel był prosty – chodziło o fizyczne sparaliżowanie szlaków logistycznych na Ukrainę oraz odwrócenie uwagi od rosyjskiego dumpingu zbożowego.

W Polsce na blokadach granicznych w Medyce i Dorohusku ton nadawali politycy Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna, działacze wywodzący się z założonej przez oskarżonego o szpiegostwo Mateusza Piskorskiego partii Zmiana oraz regularnie goszczący w Mińsku Krzysztof Tołwiński z partii Front, a symbolem tej infiltracji stał się wyjazd ciągnika w Gorzyczkach z flagą ZSRR i transparentem wzywającym Putina do „zrobienia porządku z Ukrainą i Brukselą” – natychmiast wykorzystany przez kremlowskie telewizje państwowe.

Identyczny scenariusz rozegrano w pozostałych krajach Unii. W Niemczech pod protesty przeciwko cięciom dopłat do paliwa rolniczego podłączyły się AfD, ruch BSW Sahry Wagenknecht oraz prokremlowscy separatyści z Freie Sachsen, żądając wstrzymania wsparcia dla Kijowa i powrotu do rosyjskiego gazu oraz nawozów.

Natomiast w Czechach główne izby rolnicze w lutym 2024 .u oficjalnie odcięły się od demonstracji w Pradze, gdy trybunę przejęli prorosyjscy aktywiści skupieni wokół blogera Daniela Sterzika i ruchu PRO Jindřicha Rajchla.

Z kolei we Francji liderzy Zjednoczenia Narodowego Marine Le Pen oraz Florian Philippot przekierowali gniew farmerów na Ukrainę i unijną „mączkę ze świerszczy”, cynicznie przemilczając fakt, że to właśnie tanie rosyjskie zboże wypchnęło francuskich eksporterów pszenicy z ich tradycyjnych rynków w Algierii i Egipcie, podczas gdy w Rumunii i Bułgarii blokady czarnomorskiego korytarza zbożowego organizowali politycy regularnie bywający w rosyjskich ambasadach – senator Diana Șoșoacă z partii S.O.S. România oraz lider bułgarskiego Odrodzenia Kostadin Kostadinow.

Dlaczego plan Putina poniesie klęskę?

Cofnijmy się na chwilę na front wschodni. Pod Nową Połtawką i Dobropolem rosyjskie kolumny pancerne usiłują właśnie wykorzystać jesienną mgłę i deszcz, by przemknąć pod ukraińskimi dronami. Nie udaje im się to. Płoną w błocie dziesięć kilometrów przed okopami obrońców. W tym samym czasie ukraińskie drony dalekiego zasięgu zamieniają w morze ognia rafinerię w Wołgogradzie i główny hub mieszania rosyjskiej ropy eksportowej Urals w obwodzie samarskim, niemal tysiąc kilometrów od granicy.

Władimir Putin wie, że tej wojny nie wygra na polu bitwy zjednoczonym potencjałem technologicznym i finansowym Zachodu. Jego jedyną szansą jest to, że my sami, zmęczeni ciągłymi kryzysami uwierzymy opłacanym przez Moskwę suflerom i w akcie ślepej furii podpalimy własny dom – rozbijemy Unię Europejską, sparaliżujemy NATO i oddamy Europę Środkowo-Wschodnią z powrotem do rosyjskiej strefy wpływów z 1997 roku.

To się jednak nie uda. A nie uda się dlatego, że mechanizm rosyjskiej propagandy działa tylko tak długo, jak długo pozostaje niewidoczna.

Europa nie potrzebuje dziś ani powrotu do naiwnego leseferyzmu z lat 90., który oddał nasze fabryki Chinom, a mieszkania funduszom spekulacyjnym, ani tym bardziej narodowego egoizmu proponowanego przez kremlowskich ambasadorów.

Europa i Polska potrzebują twardego realizmu gospodarczego. Zatrzymania 300 mld euro europejskich oszczędności, które co roku wypływają na giełdę w Nowym Jorku, w ramach prawdziwej Unii Rynków Kapitałowych finansującej nasz własny przemysł obronny i deep-tech. Złamania niemieckiego dogmatu gospodarczego eksportowego championa, który nie kupuje nic od innych na rzecz wielkich inwestycji infrastrukturalnych i zbrojeniowych, co ożywiłoby popyt w całej Europie. Odcięcia cen prądu od spekulacji gazowej poprzez budowę elektrowni jądrowych, sieci przesyłowych i OZE finansowanych z każdego euro z systemu ETS, czy zlikwidowania wewnętrznych rajów podatkowych dla globalnych korporacji.

Szantaż z Abu Zabi miał być pokazem imperialnej potęgi Kremla. W rzeczywistości jest dowodem jego śmiertelnego strachu przed Europą, która zaczyna rozumieć własne błędy, zaciska pięść regulacyjną i zbrojeniową – i po raz pierwszy od trzech dekad patrzy na Wschód bez cienia złudzeń. Maski opadły. Pora na twarde decyzje wobec najważniejszego lokatora w Moskwie.

Damian Szymański, redaktor naczelny Biznes Enter

Pracując nad materiałem, posiłkowałem się poniższą bibliografią:

  • The China Syndrome: Local Labor Market Effects of Import Competition in the United States – D. Autor, D. Dorn, G. Hanson (2013, American Economic Review / NBER)
  • The China Shock: Learning from Labor-Market Adjustment to Large Changes in Trade – D. Autor, D. Dorn, G. Hanson (2016, Annual Review of Economics / NBER)
  • Trade Wars Are Class Wars: How Rising Inequality Distorts the Global Economy and Threatens International Peace – M. C. Klein, M. Pettis (2020, Yale University Press)
  • German Wage Moderation and the Eurozone Crisis – P. Bofinger (2015, CEPR / VoxEU)
  • The Missing Profits of Nations – T. Tørsløv, L. Wier, G. Zucman (2023, Review of Economic Studies / NBER)
  • The Cost of Brexit to June 2022 / Brexit and the UK Economy – J. Springford (2022–2024, Centre for European Reform – CER) oraz raporty Centre for Economic Performance (London School of Economics – LSE)
  • The Private and External Costs of Germany’s Nuclear Phase-Out – S. Jarvis, O. Deschenes, A. Jha (2022, Journal of the European Economic Association / NBER Working Paper No. 26598)
  • Final Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design – ACER (Agencja UE ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki, 2022)
  • Renewable Energy Market Update: How Much Money Did Renewables Save EU Consumers? oraz World Energy Outlook – IEA (Międzynarodowa Agencja Energetyczna, 2022–2023)
  • Transformacja energetyczna w Polsce oraz Gdzie trafiają miliardy z ETS? Rozliczenie dochodów budżetowych z systemu EU ETS – raporty Forum Energii oraz Fundacji Instrat (2023–2024)
  • The Body Economic: Why Austerity Kills – D. Stuckler, S. Basu (2013, Oxford University Press / Stanford University)
  • Austerity in the Aftermath of the Great Recession – C. L. House, C. Proebsting, L. L. Tesar (2020, American Economic Review / NBER)
  • The Price of Rights: Regulating International Labor Migration – M. Ruhs (2013, Princeton University Press / Oxford)
  • The Economic Impact of Immigration (seria badań nad rynkiem pracy) – G. Peri (UC Davis / NBER)
  • Weapons of Mass Migration: Forced Displacement, Coercion, and Foreign Policy – K. M. Greenhill (2010, Cornell University Press)
  • Euro Area Inflation after the Pandemic and Energy Shock: Import Prices, Profits and Wages – N. Hansen, F. Toscani, J. Zhou (2023, IMF Working Paper No. 2023/131, Międzynarodowy Fundusz Walutowy)
  • How Have Unit Profits Contributed to the Recent Strengthening of Euro Area Domestic Price Pressures? – O. Arce, E. Hahn, G. Koester (2023, ECB Economic Bulletin, Issue 4/2023, Europejski Bank Centralny)
  • Analysis of the Impact of Refugees from Ukraine on the Economy of Poland – Deloitte & UNHCR (2024–2025)
  • Wpływ uchodźców z Ukrainy na polską gospodarkę i finanse publiczne – raporty Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK, 2024)
  • EBA Risk Dashboard – cykliczne raporty Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego o marżach odsetkowych netto (NIM) w sektorze bankowym UE (2023–2025)
  • The Great Mortgaging: Housing Finance, Crises and Business Cycles – Ò. Jordà, M. Schularick, A. M. Taylor (2016, Economic Policy / NBER)
  • The Rate of Return on Everything, 1870–2015 – Ò. Jordà, K. Knoll, D. Kuvshinov, M. Schularick, A. M. Taylor (2019, Quarterly Journal of Economics / NBER)
  • My Home is an Asset Class: The Financialization of Housing in Europe – D. Gabor, S. Kohl (2022, Foundation for European Progressive Studies – FEPS)
  • Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce – cykliczne raporty Narodowego Banku Polskiego (NBP, 2023–2025) oraz opracowania naukowe SGH (A. Czerniak, M. Rubaszek)
  • Grain: World Markets and Trade – cykliczne raporty USDA Foreign Agricultural Service (Departament Rolnictwa USA, 2023–2025)
  • Agricultural War Damages, Losses, and Needs Review – KSE Agrocenter (Kyiv School of Economics, 2023–2024)
  • Market Power and Price Transmission in Food Supply Chains – A. Bonanno, C. Russo, L. Menapace (2018, European Review of Agricultural Economics)
  • Concentration and Market Power in the Food Chain – OECD (Food, Agriculture and Fisheries Papers, 2019)

Zdjęcie główne: Putin, wygenerowane za pomocą AI

Motyw