Komisja Europejska w połowie kwietnia wybrała 57 projektów o łącznej wartości 1,07 mld euro dofinansowania z Europejskiego Funduszu Obrony (EDF – European Defence Fund). Polska uczestniczy w 27 z nich, co plasuje ją w czołówce państw zaangażowanych w program. W żadnym nie jesteśmy jednak liderem.
- Teza: UE intensywnie inwestuje w technologie obronne przyszłości, a Polska jest jednym z kluczowych uczestników tych programów, choć bez roli lidera projektów.
- Dowód: Komisja Europejska wybrała 57 projektów z 410 zgłoszeń w ramach EDF, przy budżecie 1,07 mld euro. Polska uczestniczy w 27 projektach o wartości ok. 571 mln euro, ale nie koordynuje żadnego z nich.
- Efekt: Polska wzmacnia swoją pozycję w europejskim przemyśle obronnym, ale pozostaje raczej partnerem niż liderem technologii.
Polska w europejskich projektach obronnych związanych z AI. Spis treści
W tej edycji unijnego programu konkurencja była wyjątkowo duża: spośród 410 zgłoszeń wyłoniono zaledwie 57 inicjatyw, co pokazuje skalę rywalizacji o unijne środki. Łącznie na badania i rozwój technologii obronnych przeznaczono 1,07 mld euro, z czego 675 mln euro trafi na rozwój zdolności, a 332 mln euro na badania. Umowy z konsorcjami realizującymi poszczególne programy mają zostać podpisane do końca 2026 r.
Polskie podmioty uczestniczą w projektach o łącznej wartości około 571 mln euro, jednak żaden z nich nie pełni funkcji koordynatora. Co istotne, w roli liderów konsorcjów występują także państwa naszego regionu – takie jak m.in. Estonia, Słowenia czy Rumunia – co pokazuje rosnącą konkurencję w Europie Środkowo-Wschodniej.
Spośród polskich instytucji i firm, które znalazły się wśród wyłonionych projektów, wyróżnia się szczególnie Wojskowa Akademia Techniczna. WAT bierze udział w aż trzech projektach – co stanowi najlepszy wynik wśród krajowych podmiotów.
WAT przy AI, okrętach podwodnych i druku 3D
WAT zaangażowany jest w trzy projekty obejmujące kluczowe wojskowe technologie przyszłości. Pierwszy z nich, MIDAS, koncentruje się na wykorzystaniu sztucznej inteligencji w systemach decyzyjnych. Jego celem jest integracja tzw. dużych modeli językowych (LLM), czyli algorytmów zdolnych do przetwarzania i generowania ludzkiego języka dla wojska. Budżet projektu wynosi 5 mln euro, a jego koordynator pochodzi z Grecji.
W tym programie integrujemy duże modele językowe z operacjami obronnymi. Modułowa konstrukcja i ustrukturyzowane procesy informacji zwrotnej to podstawa do stopniowego wdrażania możliwości AI w środowiskach obronnych.
Dr hab. inż. Marcin Kowalski z Instytutu Optoelektroniki WAT
Kolejny projekt, który realizuje WAT to program SWORD. Jest to broń przeciwko okrętom podwodnym, a umożliwia m.in. wykrywanie, śledzenie i neutralizowanie celów na dystansie co najmniej 40 mil morskich – niezależnie od warunków pogodowych. Budżet projektu wynosi 20 mln euro, a jego liderem jest podmiot z Niemiec.
– WAT odpowiada za analizę systemów wykorzystujących bezzałogowe statki powietrzne do rozmieszczania sensorów, prowadzenie symulacji ich efektywności oraz identyfikację potencjalnych luk technologicznych – wyjaśnia dr inż. Kamil Sybilski.
Trzeci projekt – R3DSurfin – koncentruje się na przemysłowym wykorzystaniu druku 3D w produkcji komponentów wojskowych. Budżet z UE 3,7 mln euro koordynuje z kolei podmiot z Hiszpanii. Jak wskazuje dr inż. Krzysztof Grzelak z WAT, projekt obejmuje m.in. opracowanie procesów wytwarzania elementów z metali, w tym stali, aluminium i stopów tytanu, wraz z nowym oprogramowaniem i sprzętem.
Polska w kluczowych projektach od AI
W gronie podmiotów, które otrzymają dofinansowanie z EDF, znalazły się także ITTI – spółka z Poznania działająca również w sektorze kosmicznym – Politechnika Wrocławska oraz firma XY-Sensing, specjalizująca się w technologiach rozpoznania radarowego, systemach zabezpieczeń i rozwiązaniach walki elektronicznej.
Pieniądze trafią także m.in. do Sieci Badawczej Łukasiewicz, Akademii Górniczo-Hutniczej, Politechniki Warszawskiej, Rzeszowskiej i Poznańskiej oraz Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN czy Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych.
Zakres projektów, które obejmie dofinansowanie jest szeroki – od autonomicznych systemów ewakuacji medycznej, poprzez europejskie systemy wymiany danych, detektory podczerwieni, radary morskie, systemy dowodzenia w cyberprzestrzeni, czy roje bezzałogowców.
Przykładowo Politechnika Wrocławska realizuje projekty U-HARRIER oraz DIALOG-AI – o łącznym budżecie 11 mln euro. Pierwszy z nich obejmuje opracowanie bezzałogowego statku powietrznego zdolnego do transportu ładunków do 300 kg. Ma być on wyposażony m.in. w ochronę balistyczną, zabezpieczenia przed zakłóceniami elektromagnetycznymi oraz systemy oparte na sztucznej inteligencji. Realizowany jest w międzynarodowym konsorcjum z partnerami m.in. z Hiszpanii, Irlandii, Grecji, Chorwacji i Rumunii, pod kierownictwem podmiotu z Hiszpanii.
Drugi projekt, DIALOG-AI, koncentruje się natomiast na opracowaniu metod testowania i oceny systemów sztucznej inteligencji w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. W tym przedsięwzięciu bierze udział także siedem instytucji z Francji, Niemiec, Słowenii i Finlandii, a koordynatorem jest francuski podmiot. Projekt ma potrwać 48 miesięcy, a jego budżet wynosi 7 mln euro.
Dane, satelity i cyberprzestrzeń
Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie uczestniczy z kolei w projekcie ANEMOS, którego celem jest rozwój systemów wymiany danych wspierających podejmowanie decyzji w nowoczesnej przestrzeni powietrznej. Projekt o budżecie około 39 mln euro koordynowany jest przez partnera z Włoch.
W obszarze kosmicznym bierze z kolei udział polska firma Exatel. Chodzi o projekt SPIDER2, który zakłada budowę konstelacji satelitów ISR do celów rozpoznania i obserwacji. Budżet programu wynosi 65,1 mln euro. Koordynatorem tego programu jest podmiot z Francji.
Wspomniana ITTI uczestniczy m.in. w projekcie STRATUS, rozwijającym system cyberobrony dla rojów dronów, oraz w projektach związanych z AI i systemami dowodzenia. W projekcie bierze udział także podmiot z Ukrainy, co ma ułatwić wykorzystanie doświadczeń także z rzeczywistych warunków bojowych. Budżet programu wynosi 19,9 mln euro, a koordynuje go podmiot z Estonii.
Wśród innych polskich firm aktywnych w EDF znajduje się także polski startup FlyFocus, specjalizujący się w bezzałogowych systemach powietrznych, który uczestniczy w programie SKYRAPTOR – obejmującym amunicję krążącą opartą na dronach. Budżet w wysokości UE 9,8 mln euro koordynuje z kolei firma z Grecji.
Europa buduje przemysł obronny nowej generacji
EDF to dziś jeden z kluczowych instrumentów budowy wspólnego europejskiego rynku technologii obronnych. Jego budżet na lata 2021-2027 wynosi blisko 8 mld euro, z czego 5,3 mld euro przeznaczono na rozwój zdolności, a 2,7 mld euro na badania.
Od początku funkcjonowania programu, czyli od 2021 r. Komisja Europejska rozdysponowała już około 5 mld euro. EDF obejmuje cały cykl innowacji – od badań, przez prototypy, aż po testy demonstracyjne – finansując często nawet 100 proc. kosztów projektów badawczych.
Program ma jeden strategiczny cel: budowę technologicznej autonomii Europy w kluczowych technologiach przyszłości – od sztucznej inteligencji, przez przestrzeń kosmiczną, po systemy bezzałogowe i cyberprzestrzeń. W tym roku po raz pierwszy z dofinansowania z EDF mogły skorzystać podmioty z Ukrainy.
Małe firmy, duże ambicje. UE stawia na innowacje
W przyszłym roku ma ruszyć także nowy unijny program AGILE wspierający rozwój technologii obronnych dla małych i średnich przedsiębiorstw. Jego wartość to 115 mln euro, a ma on ma przyspieszyć rozwój i wdrażanie innowacyjnych technologii obronnych w tym sektorze. To o tyle istotne, że obecnie blisko 70-80 proc. zamówień w sektorze obronnym w krajach UE trafia głównie do dużych firm.
Program ma uzupełniać większe inicjatywy, takie jak SAFE, i zakłada do 150 mld euro na duże inwestycje obronne. AGILE będzie koncentrować się na innowacjach związanych ze sztuczną inteligencją, technologiami kwantowymi i systemami bezzałogowymi, które można szybko wdrożyć w praktyce.
Przewiduje również szybkie przyznawanie grantów (1-5 mln euro) nawet w ciągu czterech miesięcy i pokrycie do 100 proc. kosztów projektów. Ma także zrównoważyć dominację dużych koncernów w zamówieniach obronnych UE oraz przetestować nowe podejście do finansowania innowacji w segmencie obronności przed kolejną perspektywą budżetową po 2027 r.
W 2025 r. wydatki na obronność w krajach UE osiągnęły rekordowe 381 mld euro, co stanowi 2,1 proc. PKP wspólnoty. To wzrost o 11 proc. względem 2024 r. i ponad 60 proc. od 2020 r. Polska jest pod tym względem liderem w UE; w 2025 r. przeznaczyliśmy na zbrojenia 4,7 proc. PKB, czyli ok. 186 mld zł – wynika z raportu Europejskiej Agencji Obrony.
Agnieszka Zielińska, dziennikarka Biznes Enter
Zdjęcie główne: Pixabay, Tprzem