Przeciętny polski przedsiębiorca to właściciel jednoosobowej działalności gospodarczej, którą założył w ostatnim czasie. Taki obraz wyłania się z najnowszego raportu PARP dotyczącego sektora MŚP w Polsce. Co więcej, dane zebrane przez Agencję jasno wskazują, że te firmy niosą na swoich barkach polską gospodarkę.
- Teza. Polska gospodarka jest głównie napędzana przez firmy z sektora MŚP. Taki wniosek wypływa z analizy najnowszego raportu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
- Dowód. PARP podkreśla, że sektor MŚP odpowiada nieco mniej niż połowę polskiego PKB. A to szczególnie istotne w czasie, gdy w sektorze widać pewną rotację podmiotów go tworzących.
- Efekt. Średnio dwie na trzy firmy przeżywają pierwsze pięć lat swojej działalności. Najtrudniej przetrwać podmiotom związanym z kulturą czy gastronomią.
Sektor MŚP w Polsce w liczbach. Spis treści
W ostatnim czasie w Biznes Enter opisywaliśmy, z czym muszą mierzyć się przedsiębiorcy w Polsce i jak właścicielom firm się wiedzie w naszym kraju. Ważny głos do tematu dołożyła Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) swoim „Raportem o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce”. Sprawdźmy zatem, co mówi o sytuacji sektora.
– Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce to nie tylko zestaw danych – to kompleksowy obraz zmian zachodzących w gospodarce, który pozwala właściwie ocenić kierunki rozwoju polskiej przedsiębiorczości i stojące przed nią wyzwania. Wnioski płynące z danych są dla nas niezwykle ważne, ponieważ stanowią podstawę do projektowania i dostosowywania działań wspierających przedsiębiorców w Polsce – od instrumentów finansowych po wsparcie rozwoju kompetencji i innowacji – ocenił cytowany w komunikacie prasowym Krzysztof Gulda, prezes PARP.
Przedsiębiorstw jest coraz więcej, a wzrost napędza MŚP
Liczba przedsiębiorstw niefinansowych w Polsce rośnie – w 2024 r. było ich 2,37 mln, co oznacza wzrost o 2,9 proc. rok do roku. Ten wzrost jest jeszcze okazalszy, jeśli wynik sprzed dwóch lat porówna się z danymi sprzed dekady. Nad Wisłą działa bowiem o 532 tys. więcej (czyli o 28,9 proc.) podmiotów niż jeszcze w 2014 r.
Do swego rodzaju boomu przyczyniają małe i średnie przedsiębiorstwa. Do sektora MŚP należy 99,8 proc. firm działających w naszym kraju. Największą grupę rzędu 2,3 mln organizacji (97,2 proc.) stanowią mikroprzedsiębiorstwa.
Według danych za rok 2023 sektor przedsiębiorstw odpowiada za niemal trzy czwarte polskiego PKB (74,8 proc.; nieznaczny wzrost rdr.), jednak, co szczególnie istotne, najwięcej do tej wartości dołożyły mikroprzedsiębiorstwa. Według autorów opracowania, którzy bazowali na danych GUS-u, najmniejsze podmioty odpowiadają za ok. 28,5 proc., podczas gdy udział największych firm w tworzeniu PKB wynosi ok. 27,6 proc.
Cały sektor MŚP natomiast generuje ok. 47,2 proc. PKB. Z jednej strony to wzrost o 0,6 pp. w porównaniu z wynikiem z 2022 r. Z drugiej jednak – jest on niższy niż te odnotowane w 2021 r. oraz w latach 2013-2019.
Oto gdzie można spotkać sektor MŚP
Najwięcej przedstawicieli MŚP działa w szeroko rozumianych usługach – stanowią one 58,5 proc. wszystkich firm z tego sektora. Wśród nich najwięcej – 15 proc. – specjalizuje się w działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej. Na drugim miejscu są działające w ramach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej (9,6 proc.), a na trzecim – z podkategorii informacja i komunikacja (8,9 proc.).
Niemal co szósta firma z sektora MŚP działa w handlu (17,9 proc.), zaś blisko co siódma – w budownictwie (14,9 proc.). W przemyśle zaś można znaleźć 8,7 proc. z nich. A zatem ich struktura branżowa znacząco się różni od tej prezentowanej przez duże firmy. Tam prym wiodą podmioty z przemysłu (49,9 proc.), podczas gdy ich udział w usługach (33,7 proc.), handlu (13,4 proc.) i budownictwie (3,1 proc.) jest niższy niż w przypadku MŚP.
Polskie MŚP to przede wszystkim osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Odpowiadają oni za 86,6 proc. podmiotów w sektorze. Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej stanowią 13,4 proc. mikro, małych i średnich przedsiębiorstw.
Mniej firm przybywa, więcej ubywa
W 2025 r. do rejestru REGON wpisano 367 tys. nowych podmiotów. To o 2,9 proc. mniej niż rok wcześniej. Jednocześnie w minionym roku z tego rejestru wykreślono przeszło 225 tys. firm. To o 2,3 proc. więcej niż przed 12 miesiącami.
Ogólnie w latach 2024-2025 liczba firm nowo rejestrowanych była niższa niż w latach 2022-2023. Z kolei w ciągu ostatniej dekady liczba nowo powstałych przedsiębiorstw utrzymywała się na zbliżonym poziomie, z wyjątkiem okresu 2019-2020, gdzie odnotowano nieznaczny spadek. Jak czytamy w raporcie, „natomiast w okresie 2019-2025, w odniesieniu do lat 2015-2018, odnotowano istotny spadek liczby firm wyrejestrowanych”.
Najwięcej firm pojawiło się w sektorze budownictwa, bo 64,9 tys. (17,7 proc. ogółu nowo powstających podmiotów). To zresztą stały trend obserwowany od lat. Na drugim miejscu znalazła się gałąź handel i naprawa pojazdów samochodowych (44,1 tys.; 12 proc.), a na trzecim – działalność profesjonalna naukowa i techniczna (42,9 tys.; 11,7 proc.).
Z kolei w handlu i naprawie pojazdów działało najwięcej firm, które zniknęły w ubiegłym roku. Było ich 47 tys., czyli 20,9 proc. ogółu wykreślonych podmiotów. W tym przypadku drugie miejsce należało do budownictwa z wynikiem 42,3 tys. (18,8 proc.) a trzecie – do działalności profesjonalnej naukowej i technicznej (20,5 tys.; 9,1 proc.).
Twórcy raportu podkreślają też, że za zdecydowaną większością nowo powstałych firm stoją osoby fizyczne, prowadzące działalność gospodarczą (78,6 proc.). Z kolei wskaźnik przeżywalności – wyliczany na podstawie działających w 2025 r. podmiotów, które zostały założone rok wcześniej – wynosi 68,4 proc.
Autorzy opracowania postanowili też sprawdzić, w których branżach firmy przeżywają najdłużej. W tym celu sprawdzili wszystkie firmy powstałe w 2020 r., które działały do 2025 r. I tak największą przeżywalnością charakteryzują się przedsiębiorstwa działające w sekcjach: pozostała działalność usługowa (99,5 proc.), działalność naukowa i techniczna (98,6 proc.) i obsługa rynku nieruchomości (97,1 proc.). Najtrudniej przetrwać tym z działu kultura, rozrywka i rekreacja (66,8 proc.) oraz zakwaterowania i gastronomia (80,9 proc.).
W małych firmach się pracuje, w dużych – jest się zatrudnionym
Na koniec 2024 r. w przedsiębiorstwach niefinansowych pracowało ponad 10,3 mln osób. Natomiast przeciętne zatrudnienie wynosiło ok. 7,1 mln osób. W porównaniu z poprzednim rokiem liczba pracujących wzrosła o ok. 42 tys., zaś zatrudnionych – zmniejszyła się o prawie 7,7 tys.
Także w horyzoncie dekady wzrost liczby pracujących jest większy niż przeciętnego zatrudnienia. Zarówno w wartościach bezwzględnych (wzrost o odpowiednio: 1,2 mln i 0,6 mln), jak i jeśli chodzi o dynamikę (12,7 proc. wobec 8,4 proc.). „Warto też zauważyć, że dynamika liczby pracujących i przeciętnego zatrudnienia spada od 2017 r., z wyjątkiem 2021 r., w którym widać lekkie odbicie po czasie pandemii” – czytamy w raporcie PARP.
Sektor MŚP dawał pracę ponad 6,9 mln osób. Daje to dwie trzecie (67,3 proc.) pracujących w sektorze przedsiębiorstw. Najwięcej pracowało w mikroprzedsiębiorstwach, bo prawie 4,4 mln (42,6 proc.). To trend utrzymujący się od lat. W 2024 r. uległ nawet nieznacznemu wzmocnieniu o 0,4 pp. W małych i średnich firmach liczba pracujących natomiast się zmniejszyła odpowiednio o 10 tys. do 1 mln oraz o 7 tys. do 1,5 mln osób. W dużych – wzrosła o ok. 2,5 tys. osób do 3,4 mln (32,7 proc. pracujących w sektorze przedsiębiorstw).
Jeśli natomiast chodzi o strukturę przeciętnego zatrudnienia, to w 2024 r. największy udział znów miały przedsiębiorstwa duże z wynikiem 45 proc. Z kolei najmniejszy odnotowano wśród firm małych i wynosił on 13,2 proc. Sektor MŚP zagwarantował zatrudnienie niemal 3,9 mln osób, czyli 55 proc. zatrudnionych w przedsiębiorstwach niefinansowych.
O raporcie
PARP przygotowała „Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce” na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego – zarówno tych zawartych w oficjalnych opracowaniach GUS-u, jak i udostępnionych Agencji na potrzeby publikacji.
Krystian Rosiński, dziennikarz i wydawca Biznes Enter
Zdjęcie główne: Wolrider YURTSEVEN / Pexels